ترجمه زیر بخش قبل توجهی از مقاله‌ پرومته، ارگان بررسی نظری حزب کمونیست انترناسیونالیستی، در سالهای ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ میباشد. باید این نوشته را در کنار سندی که در چشم اندازهای انقلابی شماره ۸ در مورد « نقش و ساختار سازمان انقلابی » چاپ شده، مطالعه کرد.

رجوع کنید به http://www.leftcom.org/fa/articles/2016-09-13

این سند به برسی مفاهیم مختلف از حزب ( و نه فقط مفاهیمی که در کمونیسم چپ مطرح اند) میپردازد، اما بالاتر از همه، بر روی سه موضوع تمرکز میکند. موضوع اول توضیح میدهد که ما، چرا ایده حزب توده ای را رد و آن را به هر دو سوسیال دموکراسی و انحطاط ضد انقلابی کمینترن (که مدل سال ۱۹۱۷ را، که در آن بلشویکها، در کوران مبارزه طبقاتی، به شکل حزب کادری طبقاتی متشکل شده بودند، رها کردند ) ربط میدهیم. در عوض، انترناسیونال سوم، ایده احزاب سوسیال دموکراسی را بر احزاب کمونیستی که پس از سال ۱۹۱۷ شکل گرفته بودند، تحمیل کرد. فرم احزاب توده ای، انترناسیونال سوم را، برای دفاع از دولت جمهوری شوروی، در موقعیت بهتری قرار میداد تا اینکه انقلاب جهانی را،گسترش دهند.

موضوع اصلی دیگر سند، ضرورت تلاش انقلابیون در جهت تشکیل حزب در همه زمان هاست، حتی زمانی که شرایط اجتماعی برای به وجود آمدن آن در درون طبقه، ضعیف بوده باشد. تئوریزه کردن عدم وجود انقلابیون و کاهش وظایف آنها به شرح و بسط صرف تئوریک، ارتباط دیالکتیکی بین تئوری و عمل، بین طبقه و اقلیت انقلابی را می شکند. چنین دیدگاهی، پیدایش حزب را به آخرین لحظه و شاید به ناکامی در تشکیل به‌موقع آن، موکول میکند، مسئله ئیکه در خیلی جاها، در موج انقلابی پسا جنگ، اتفاق افتاده است.

در زیربنای تمام اینها، این حقیقت نهفته که حزب از آسمان یا از هر جای دیگری، بر روی زمین نمی افتد، بلکه از درون طبقه کارگر و مبارزات آن، بیرون آمده و عروج آن، با آگاهی عمومی مبارزاتی طبقه کارگر همراه است و هیچ مقدار از اراده گرایی یا اتخاذ تاکتیک های میان بُر، نمی تواند به تشکیل آن سرعت بخشد.

سازمان کارگران کمونیست

۱۳ اکتبر ۲۰۱۶

رویکرد به مسئله حزب

چگونگی رویکرد به مسئله حزب، حتی امروز هم، هنوز یک مسئله است، اما نه آنطور که در گذشته میان مارکسیست ها و آنارشیست ها، و یا بین شوراگرایان، سندیکالیستها و بلشویکها، بحث میشد؛ بلکه ظریف تر، شاید مبهم تر و البته نه با خطرات کمتری. در میان « کمونیسم چپ » مسئله حزب، هنوز در دستور کار است.

در تونل تاریک ضدانقلاب، که منظور ما نه تنها پیروزی استالینیسم در روسیه، بلکه تحریف چارچوب اساسی ایده های انقلابی بود، نقش و کارکرد حزب طبقاتی نیز دستخوش تجدید نظرهای بسیاری شده است.

مسئله به یک معنا، خود حزب نیست، بلکه ارتباط آن با طبقه، منحصر به فرد بودن عملکرد سیاسی آن در مبارزه طبقاتی، و این سوال همیشگی که آگاهی و تداوم آن در به اصطلاح فاز ضد انقلابی و در نهایت تاکتیک های آن بمثابه بیان کنکرت وجود سیاسی، مد نظر است.

مانند بسیاری از مسائل دیگر، در هر دو روش مکانیکی و یا ایده آلیستی، مفهوم حزب از انتقاد شدید هر دو جناح راست و چپ، رنج برده است، نه بعنوان یک موضوع مورد مطالعه و بازاندیشی، بلکه به عنوان زائده فرایند ضد انقلابی که پایه های دولت پرولتری تازه متولد شده پس از انقلاب اکتبر روسیه را، تحت تاثیر قرار داد.

بسیاری از عناصر سیاسی، در تلاش برای درک گذشته و علل اصلی شکست انقلاب روسیه به آنچه که حزب بلشویک در آن زمان انجام داد، می چسبند، به ویژه پس از گرفتن قدرت و مدیریت آن.

برخی از آنها مشکل را در فقدان مرکزیتی، حزب میبینند، که بیش از حد تحت تاثیر « عوامل خارجی» مانند شوراها، به خصوص غیر کارگری آنها، قرار گرفت و آنرا یکی از علل اساسی اقبال به ایدئولوژی تجدیدنظرطلبی در وحله اول و بعدا ضد انقلاب میدانند. دیگران به این مسئله از نقطه مقابل نگاه میکنند، پیش شرط های اجتناب ناپذیر در فرایند انحطاط را در ساختار حزب، از طریق سانترالیسم قطعا توتالیتر و به اصطلاح جانشین سازی آن میبینند.

این نگرانی ها معتبرند حتی اگر چه نتیجه گیریها بی اعتبار باشند. در دهه بیست و سی میلادی (برای تازه واردها هیچ محدودیت زمانی وجود ندارد) تجزیه و تحلیل مسیری که روسیه، در پیش گرفته بود، از هر دو جنبه اجتماعی و اقتصادی در داخل روسیه و همچنین از نقطه نظر دیدگاه انقلابی، نقشی که جمهوری شوروی احتمالا هنوز هم در سطح بین المللی بازی میکند. در اولویت مطلق بود.

اولین تجربه انقلابی بزرگی که به پرولتاریای روسیه اجازه داده بود تا شرایط سیاسی گذار به سوسیالیسم را از طریق فرم ضروری، حکومت دیکتاتوری خود، به عنوان اولین گام در روند انقلاب بین المللی، فراهم کند، نشانه هایی از فرسایش تدریجی داشت.

هم آن موقع و هم حالا، تفسیر درست از آنچه اتفاق افتاد، حتی پس از یک شکست فاحش، شرط و ویژگی مهیا کردن شرایط پیروزی آینده پرولتاریای جهان، میباشد. به جای آن، اغلب مردم به خطا، نحوه و زمان روند انحطاط (دژنراتیو ) را با علل بوجود آمدن اشتباه میگیرند.

اولین مانع بزرگی که تجربه انقلابی بلشویکی با آن روبرو شد، انزوای بین‌المللی بود که با وضعیت به خصوص عقب مانده، اقتصاد داخلی، تشدید شد. عدم امکان ایجاد پایه و اساس ِ جامعه جدید در محدوده یک کشور، نگرانی شدید از نحوه حل مسائل اصلی بقاء فیزیکی، و جنبه های فرصت طلبانه مقاومت در برابر محاصره سرمایه داری بین المللی، به طور فزاینده، هزینه‌ها را تا حد دلسرد شدن و دست کشیدن از مطالبات خود انقلاب، بالا برد. همه اینها زمینه مناسبی را برای ایدئولوژی و عمل ضد انقلابی آماده کرد.

هر چه انزوا و محاصره تجربه بلشویکی تنگ تر شد، کرم ضد انقلابی در ساختار قدرت انقلابی، در مدیریت نهادهای دولتی، در رابطه بین حزب و طبقه و در درون خود حزب، بیشتر رشد و نمو کرد.

تضاد بین روبنای انقلابی که راه حل سوسیالیستی را هدف قرار داده و ساختار اقتصادی که هنوز بر اقتصاد سرمایه داری استوار بود، سرنوشت ساز بود، به خصوص در یک چارچوب بین المللی که به سرعت در جهت کاملا منفی در حال حرکت بود. واضح است که دومی میبایست بر شرط نخست غلبه کند، بطوریکه انقلاب را در آستانه متوقف کرده و از رفتن به مرحله بعدی، یعنی ساختمان سوسیالیسم، باز داشت. ادامه انزوا به خصوص کشنده بود، به طوری که تحکیم پایه های تولید اقتصاد سرمایه داری، حتی در سطح مدیریت دولتی، در نهایت، روبنای سیاسی را که از انقلاب پیروزمند بیرون آمده بود، تضعیف و از پا در آرد.

حزب نیز از پا درآمد. در واقع، شکست سیاسی هم، به عنوان یک بازتاب اجتناب ناپذیر از وضعیت نامطلوب و بینهایت غیر ممکن، هم در داخل و هم در خارج از کشور، واقعا با آن آغاز شد. کسانی که معتقدند همه چیز می توانست متفاوت باشد، اگر فقط یک نوع دیگری از حزب وجود میداشت، و کمتر از عوامل « غیر طبقاتی » متأثر میشد اگر حزب حتی بیشتر متمرکز میبود، و یا برعکس، حزب باید به مطالبات اقشار مختلف اجتماعی، بسته به تجزیه و تحلیل و گرایشات سیاسی آنها، بیشتر توجه مینمود و بجای شاخ به شاخ شدن، دم گاو را میگرفت. کسانی که به سادگی کلید شکست انقلاب روسیه را در مفهوم لنینی حزب می بینند، در جاده سردرگمی سیاسی ورود کرده و دارند روی یکی از پایه های اساسی مبارزه طبقاتی، تجدید نظر میکنند.

تضمین موفقیت یک انقلاب، نه در وجود یک حزب خالص در ایده آلیسم افراطی نهفته و نه در بودن یک حزب عامیانه عملگرایانه، که درش به روی همه انواع سازش های تاکتیکی باز است. اما هر دو این مسیرهای فاجعه بار، حتی در درون « کمونیسم چپ » نیز پیموده شده اند.

یک بار دیگر، درک ضعیف از وقایع روسیه پس از انقلاب، به ایجاد سردرگمی بین علل و ماهیت فرایند ضد انقلابی منجر شده و جرقه فرضیه خطرناکی را زده که گویا می توان برای مهم‌ترین شری که جنبش بین المللی کارگری گرفتار آن شده، راه حل را در تعریف مجدد حزب و همچنین نقش آن در ارتباط با طبقه و مدیریت قدرت، پیدا کرد.

حزب چیست؟

_«_ _در تزهای وظایف حزب کمونیست در انقلاب پرولتری، که در کنگره دوم انترناسیونال کمونیستی تأیید شد، تزها واقعا و عمیقا از دکترین مارکسیستی الهام گرفته اند، نقطه شروع، تعریف ارتباط بین حزب و طبقه است._ _بر مبنای این موضوع شروع میکند که حزب طبقاتی تنها می تواند بخشی از طبقه، هرگز نه کل طبقه، شاید هم هرگز حتی نه اکثریت آن باشد.»_

_«_ _حزب زمانی زنده هست که صاحب تئوری و شیوه عمل، باشد._ _حزب یک مکتب فکری سیاسی و سپس، سازمان مبارزه است._ _اولی، واقعیت ِ آگاهی و دومی واقعیت ِ اراده است، مشخصا گرایش به سمت یک هدف دقیق. »_

ما این دو بخش کوتاه، چکیده، اما بسیار روشن بوردیگا در مورد مسئله حزب را به عنوان نکات ضروری برای شروع، تکرار میکنیم، حتی اگر ما با همه پیامدهای آن نکات، اشتراک نظر نداشته باشیم، به خصوص با بیاناتی که او بعدها اظهار داشت.

سوال: محتوای رابطه حزب با طبقه، قبل از آن که حتی به مسئله سیاسی-برنامه ای، اشاره داشته باشد، چیست. به عبارت دیگر، آیا حزب، دقیقا به این دلیل که سازمان سیاسی مبارزه طبقاتی و نگهبان عالی منافع فوری اما بالاتر از همه، مدافع منافع تاریخی طبقه کارگر است، باید اکثریت طبقه کارگر را در خود جا داده باشد و یا تنها میتواند بخشی از آن باشد؟ اینکه حزب بتواند منافع کل طبقه را نمایندگی کند، آیا ممکن است و یا برعکس آن درست است؟

از پیچ و خم ترفندبازانه سیاسی بیزانسی که بیرون بیائیم، مسئله تمایز بین یک حزب کادری و یک حزب توده ای تاریخا مطرح شده است.

تقریبا تمام احزاب کمونیستی که در اواخر ۱۹۱۰ و اوایل ۱۹۲۰ سر برآوردند، به عنوان پیشروان انقلابی طبقه کارگر و یا به عبارت مشخص تر، به عنوان احزاب کادری به نمایندگی از جهان پرولتری، از تجربه بلشویک ها و انترناسیونال سوم الهام سیاسی گرفته بودند. به غیر از حقیقت صرفا ژنتیکی، اکثریت قریب به اتفاق احزاب جدید، از سازمان های کهنه سوسیال دمکراسی انترناسیونال دوم که خود را سازمان توده ای می انگاشتند، بیرون آمده بودند، « اقلیت » انقلابی در درون این احزاب، خود را بعنوان مخالفان سیاسی «اکثریت» اصلاح طلب، متشکل کرده بودند. ایده سازمان کادرها، با حقایق دیالکتیک، بیشتر همخوانی داشت تا با تمایلات جاه طلبانه ایده‌آلیستی، و بالاتر از همه، با تنها اپیزود واقعا انقلابی یعنی انقلاب بلشویکی، بیشتر جور بود.

تئوری و شیوه عمل، به عنوان پیش شرط آگاهی و اراده، تنها می تواند توسط یک اقلیت، بعنوان بخشی از طبقه، به اجرا درآید. بنابراین تصور امکان کسب آگاهی، توسط کل طبقه، مانند فتح تدریجی « روح »، یک پراکسیس ایده‌آلیستی ست.

تاریخ، اغلب به اندازه کافی نشان داده که چگونه آگاهی، دکترین و شیوه، از تجربه مبارزه طبقاتی گرفته شده است، اما طبقه تنها در زمان های خاص و تحت شرایط خاصی، می تواند به یک برنامه سیاسی پایبند باشد.

سلطه اقتصادی و سیاسی بورژوازی، همیشه طوری بوده که امکان رشد آگاهی در کلیت طبقه را مهار میکند. عوامل بسیاری در راه توسعه آگاهی وجود دارند. این جمله لنین که ایدئولوژی مسلط ایدئولوژی طبقه حاکم است [۱] فقط پژواک انتزاعی هوشمندانه نیست، اما خلاصه بسیار موثری از واقعیت، هم در آن دوره و هم در حال حاضر میباشد. برای او آگاهی و برنامه، با وجود کسب تاریخی آن توسط کل طبقه، به عنوان سنتز کل و جزء و گاه به گاه اپیزودها، تنها میراث سیاسی بخشی از آن است. دقیقا به همین دلیل، حزب پیشرو ترین و آگاه ترین بخش طبقه است که تجارب خود را یکپارچه و تلاش های خود را کانالیزه کرده و در همان زمان، بر محدودیت های خود غلبه میکند.

مفهوم ایده‌آلیستی که ادعا می کند شکل گیری طبقه سیاسی به عنوان یک فرایند مستقل برای کسب آگاهی را پذیرفته، اما تنها وظایف صرفا حاشیه ای و ثانویه، مانند شدت بخشیدن به مبارزه طبقاتی در زمان های بخصوص و یا سازماندهی مبارزات اقتصادی، را به حزب میسپارد. برخی آن را به عنوان یک نوعی از « ستاد فرماندهی » ارتش پرولتری، پنداشته، اما نقش اصلی آنرا، بعنوان ابزار سیاسی غیر قابل تعویض مبارزه طبقاتی، به عنوان سنتز تئوری، روش، آگاهی و عزم راسخ برای مبارزه، انکار میکنند.

درست است که این عوامل را می توان در درون طبقه شناسائی کرد، اما فقط تا حدی و انهم بطور متناوب. آنها در مراحل صعودی مبارزه امکان بروز پیدا میکنند، اما در دوره انقیاد کامل و یا شکست، عملا غایب یا تحریف میشوند. این عناصر تنها می توانند در یک مسیر به هم پیوسته بیان شده و در طول زمان، در حزب تداوم داشته باشند. تمام مطالبات ناشی از درهم ریختگی مبارزه طبقاتی، تنها در درون پیشروان سیاسی، در ماورای خودجوشی اقتصادی، ناحیه‌گرایی، و کوپراتیسم، می تواند آبدیده و بصورت تاکتیکی و استراتژیک، مرتب و منظم شود.

دستاویز اساسی که ایده آلیست های قدیمی و جدید به منظور عدم عقب نشینی از مواضع خود در ارتباط با آگاهی و خود رهائی پرولتاریا، بدان آویزان میشوند، این قیاس ساده صوری ست: چگونه ساخت یک نظم جدید اقتصادی و اجتماعی، تحقق یک پروژه سیاسی بر اساس ناپدید شدن طبقات، ممکن میباشد، اگر موضوع این تغییر انقلابی، یعنی پرولتاریا، از اهداف آن آگاه نباشد؟ یا انقلاب پرولتری، مانند بنا گذاشتن کمونیسم، نتیجه یک اتفاق تاریخی ست، به همان اندازه غیر محتمل که رخداد آن محتمل است، و یا آگاهی سیاسی برای این عمل، متعلق به یک طبقه، کل طبقه و نه چیزی بیرون از آن میباشد.

نخست باید توجه داشت که چگونه جهان بینی ایده آلیستی، سرسختانه طبقه و حزب را به عنوان دو دسته مجزا که حتی با یکدیگر غریبه اند، ارزیابی میکند. اولی، موضوعی ست که دومی به آن مربوط میشود، اما تنها به عنوان یک مکمل سیاسی در خارج از طبقه، به عنوان حامل « از خارج » چیزی که به کل طبقه و آگاهی تعلق ندارد و خیلی متفاوت از آن است. بر اساس این دیدگاه، اگر اول انقلاب و سپس سوسیالیسم محصول اراده و آگاهی اند، یا آنها میراث این طبقه اند و یا هیچ اند. لحظه ایکه آنها به ویژگی های حزب تبدیل میشوند، در چشم آنها، منجر به نوعی از فرآیندی شده اند که در آن عامل آگاهی وجود نداشته و یا در بیرون از موضوع انقلابی قرار میگیرد.

اما، در هر مفهوم دیالکتیکی، حزب بخشی از طبقه است، نه زائده کم اهمیت و یا پر اهمیت و یا حتی نه یک ارگان خارج از آن. آنها عناصر یک طبقه اند. آگاه ترین و از نظر سیاسی، مجهزترین و مصمم ترین آنها، کادرهای حزب را در کنار آنهائیکه از طبقات خود بریده اند، حزب را تشکیل می دهند بشرط آنکه برنامه انقلابی پرولتاریا را برنامه خود قرار دهند. از قلب و درون ِ خود طبقه است که پیشروان آن بوجود می آیند. این بخاطر ماهیت ِ رابطه ِ حزب - طبقه است، که می توان مسئله آگاهی را به عنوان یک رابطه محکم دیالکتیکی در دو شکل وجودی آن، که خود را در یک طبقه بیان میکند، در آن دید. در غیر این صورت، انسان در مسائل ریزتر، همکجون یکی بالاتر از دیگری، یکی داخلی و دیگری خارجی، در ایده های عاشقانه هگلی در مورد بلوغ خود ارج گذاری (منیت) طبقه، گم میشود. به همین دلیل است که طبقه تنها از طریق پیشروان و یا بهتر بگوییم از طریق حزبش، می‌تواند و قادر است که خود را به بصورت آگاهانه و یکپارچه، بیان کند.

طبقه، به دلیل انقیاد اقتصادی و سیاسی خود به بورژوازی، قابل دگرگونی ست. هم حمله میکند و هم عقب نشینی، هم دستاورد دارد هم شکست، که منجر به مطالبات بی شماری، که همیشه جزئی و محدود و اغلب متناقض اند، میشود. در بعضی از مراحل تاریخ هستی اش، قطعا نه بر مبنای وجود یک برنامه تعریف شده، بلکه بدلیل شرایط عینی، منفجر شده و با زور و خشونت به صحنه اجتماعی رانده میشود.

مفهوم دیالکتیکی، هرگز مشوق این توهم نبوده که گویا آگاهی در درون طبقه، به طور خودکار به عمل آمده و ما فقط باید منتظر یک جنبش انقلابی بمانیم. اگر حزب بلشویک و لنین منتظر می ماندند که این اتفاق بیفتد، نه تنها آنها با مشکلات انبوهی مواجه می شدند، که انقلاب اکتبر هم هرگز نه در سال ۱۹۱۷ و نه دهه های بعد بوقوع نمیپیوست.

مشکل واقعی همیشه به گونه دیگری بوده است. چگونه جنبش خود به خودی بخش های منفرد و یا اکثریت قریب به اتفاق طبقه، میتواند به برنامه سیاسی اقلیت آن متصل شود؟ به عبارت دیگر، مطالبات بخش های منفرد، تنها با حضور حزب می‌تواند شکل کلی پیدا کند، نارضایتی اقتصادی می تواند از صورت ابتدایی به شکل سیاسی در آید، محتوای بلافصل مبارزه بخشی از طبقه، می تواند در چشم انداز استراتژیک، قرار گیرد.

حزب کادری، و محدودیت های کمی آن، به فرآیند انتخاب نخبگان، بستگی ندارد، بلکه به رشد مبارزه طبقاتی، که تا زمان رخداد مسلم انقلابی، به سلطه اقتصادی و سیاسی بورژوازی تمکین میکند، وابسته است. این سبب میشود که مبارزات درهم شکسته و منزوی شوند و منافع یک گروه در برابر دیگری قرار گیرد. مهمتر از همه اینکه، آگاهی طبقاتی تیره و تار میشود، تا جائیکه اهداف تاریخی، مغشوش و دور از دسترس، بنظر میرسند.

اینکه فکر کنیم، در یک وضعیت مطلوب، از جمله در یک انقلاب، حزب طبقه قادر است که کل طبقه و یا بخش یکپارچه آنرا، در ساختار حزبی اش، متحد کند، نگرش ایده آلیستی و به لحاظ سیاسی نگرش احمقانه ایست. این، بجز در استمناء ذهنی تفکر ایده آلیستی، هرگز اتفاق نخواهد افتاد، اما آنچه که اتفاق خواهد افتاد اینست که در دوره رویارویی مستقیم، در پی امیدواری از نتیجه بخش بودن انقلاب، توده بسیار وسیعی، نه به درون آن، بلکه بدنبال آن خواهند افتاد.

مفهوم حزب توده ای، بجای حزب کادرها و یا در مخالفت با آن، در دیدگاه سیاسی بین الملل سوم و بدین اعتبار در تاکتیکهای احزاب کمونیست، بدنبال انزوای شدید، هم زمان با آغاز روند عقب نشینی سیاسی در روسیه از سال ۱۹۲۱ شروع به یکه تازی کرد. در این مقطع زمانی، شناسایی همین منطق در توسعه نظری حزب توده ای که جبهه متحد و دولت کارگران و دهقانان را می پذیرد، امکان پذیر است. این اولین گام سوسیال دموکراسی در اعاده کنار گذاشتن گام بگام و نه فقط شفاهی، دیکتاتوری پرولتاریا بود.

اگر هدف « تاکتیکی » برای سرنگونی دولت بورژوایی، ایجاد نوعی از « اتحاد تاکتیکی » با سوسیال دموکراتها برای یک دولت ائتلافی ترکیبی بود، تا انقلاب پرولتری، اهدف مشترک دولت هاییکه حول روسیه گرد آمده و با « دستاوردهای » داخلی آن، دشمنی نمی ورزیدند، که هنوز هم اعلام نشده، مع الوصف این را به دنبال داشت که داشتن احزاب کمونیست سیاسی مبارز، که به گرفتن مواضع انقلابی شناخته شده بودند، اما از داشتن هر گونه نفوذی در مبارزه با نهادهای بورژوازی ناتوان بودند، بدرد هیچ مقصودی نخواهد خورد. در راستای این اهدف جدید، احزاب توده ای، می توانستد که بسیار بهتر و با گرفتن نتایج سریعتر، عمل کنند. آنها در تاکتیک انعطاف پذیر، در بیان مطالبات فرا طبقاتی، گویا و شیواتر، و به بیان بهتر، صدای احزاب توده ای می‌توانست نه تنها در خیابان ها، بلکه در نهادهای سنتی قدرت بورژوایی نیز شنیده شود. در ادامه، روشن شد که این وزن سیاسی بزرگ، شرط ورود گروه های اجتماعی گسترده تر به سازمان های حزبی بود. از آنجائیکه هیچ نشانه ای از یک انقلاب بین المللی نبود، پس بهتر بود که انقلاب فی الحال موجود روسیه بیشتر تثبیت یابد. ایده اینکه فتوحات اکتبر، تنها میتوانست به شرط حمایت از اپیزودهای انقلابی دیگر تقویت شود، در نظر « قبرکنان » آینده انقلاب، از اهمیت لازم برخوردار نبود. یا روسیه باید از انزوا بیرون می آمد و یا آنکه روی خود سقوط میکرد، راه فراری وجود نداشت.

اما حالا نقشه راه جدیدی وجود داشت و انجام کار دیگری به غیر از دنبال کردن آن تا پایان، ممکن نبود، و در این مسیر، برای آن احزاب کادری که چند سال قبل، با حضور چشم انداز انقلاب، ایجاد شده بودند، مطلقا جائی وجود نداشت.

تحول احزاب کادری به احزاب توده ای، نتیجه یک رویکرد تاکتیکی متفاوت در پاسخ به مشکلات زمان خود نبود، هر چند که این مشکلات بسیار خطرناک، ولی برگشت ناپذیر نیز نبودند، اما به هر حال تغییرات در اهداف استراتژیک دنبال میشدند.

امکان بنای سوسیالیسم در یک کشور، وقتی که مورد قبول واقع شد، علیرغم خواست انترناسیونالیسم پرولتری، به نوعی از استراتژی تبدیل شد که انترناسیونال سوم را در جهت ایجاد یک نوع حاشیه امنیتی حول روسیه سوق داد. به عبارت دیگر، وقتیکه چشم انداز انقلاب بین المللی افول پیدا کرد، سطح حمایت از نیاز به « سوسیالیسم داخلی » بیشتر شد. نیاز کمتر برای پیشروان انقلابی و نیاز بیشتر به احزاب توده ای بالا گرفت.

با تغییر رادیکال اهداف، لازم بود که در کارکرد انترناسیونال سوم نیز تغییراتی بعمل آید. ممکن نبود که ایجاد دولتهای چپگرا را، که به عنوان یک حایل سیاسی برای ساختار ضعیف دولت روسیه عمل میکرد، بدون تجهیز بین الملل سوم با ابزار مناسب، دنبال کرد.

رویکرد ایده آلیستی به مسئله حزب

این مسئله آگاهی ست که اتخاذ مواضع مختلف در مورد نقش و کارکرد حزب، را واقعاً تعیین میکند.

با توجه به خالص ترین تفسیر ایده آلیستی، آگاهی به مثابه یک پدیده درونی از کلیت طبقه، به عنوان یک گرایش صرفا معنوی، عامل غیر قابل تغییر خودآگاهی ست، که برتر از تمامی اشکال شرایط تعیین کننده اجتماعی ست، پس به طور خودکار نیازی به وجود حزب نیست و یا نیاز بدان بسیار محدود، میباشد.

اگر برای کل طبقه ممکن بود که با گسترش هرازگاه رویدادهای پیش رو، در روند مبارزه برای غلبه بر اختلافات درونی و پرداختن به مطالبات صرفا فوری، به گرد هم آیند و با یکدیگر متحد شوند و به مطالبات خود، چشم اندازهای سیاسی نوین بیفزایند، و اما بالاتر از همه، اگر توسعه یک برنامه انقلابی و تاکتیک های متعاقب آن ممکن میبود، آنوقت وجود حزب نه تنها کمکی نمیکرد، بلکه حزب به ساختاری تبدیل میشد که حضور دست و پا چلفتی اش، در پروسه مبارزه طبقاتی، در نهایت تاثیر منفی میگذاشت، و یا حتی بدتر، تکامل تدریجی آگاهی و امکان دستاورد منافع سیاسی را، مهار میکرد.

بنابرین تنها ارگان هائیکه توانایی انجام وظایف سازمانی و سیاسی را دارند، آنهایی هستند که از درون مبارزه خود بخودی، به عنوان عمل آگاهانه، هم مطالبات مبرم تاکتیکی و هم اهداف استراتژیک را در خود منعکس میکنند. حضور یک سازمان حزبی، در درون این نهادها، ماهیت طبقاتی آنها را تحریف میکند، وضعیت سیاسی آنها را تحت تاثیر قرار داده، و بالاتر از همه، حمل میکروب ها ضد انقلاب خواهد بود.

شوراگرایان و آنارشیست ها از هر نوع شان، بر مبنای این زمینه، دگمی ساخته اند که هر زمان راجع به حزب حرفی می شنوند، نه تنها آنرا احمقانه قلمداد میکنند بلکه با « عقل » تاریخی، مسئولیت شکست انقلاب روسیه را از آن حزب میدانند.

بدون افتادن به این ورطه افراط، و بدون درک و قبول اینکه روش و شرایطی که به طور موثر جایگاه جنبش آنارشیستی و شوراگرائی را در خارج و علیه مواضع انقلابی مارکسیستی، قرار میدهد، ایده آلیسم در اغلب موارد، در حالی که از نظام به اصطلاح حزبی، حمایت میکند، در واقع، تنها از در بیرون میرود که از پنجره برگردد. به عنوان مثال میتوان از گروه هایی نام برد که برای ضرورت و غیر قابل تعویض بودن حزب طبقاتی، قسم می خورند، اما در واقع آنها با حد وسط قرار دادن وظایف، عملکرد آنرا به جای عملیات موثر، به حاشیه صرفا نظری و انتزاعی میکشانند. و یا به عنوان حامل صرفا ایدئولوژی، ارائه دهنده تاکتیک‌های برخاسته از صندلی های راحت، نگهبان حسود « اصول مقدس »، و بدین سان، ناتوان از شرکت در مبارزه طبقاتی واقعی، میشوند، به رغم انتظارات متافیزیکی ایده آلیست ها، این مبارزه همیشه بسیار پیچیده، متناقض، گاهی اوقات خائنانه و هرگز خطی و قطعا هرگز خالص نمیباشد.

تاریخ در موارد بسیاری نشان داده که طبقه می تواند خود جوش، فراتر از صبر و ببینیم چه میشود ِ مسیحایی، از مواضع سیاسی حداکثری، بالاتر رود که با مشاهدات پدیده های اجتماعی بهتر همخوانی دارد تا توسعه دادن آنها به اهداف سیاسی [۲].

در مورد اول، حزب به عنوان ارائه دهنده شعارهای عمومی، تا بدان حد عمومی که به خود مبارزه بی ربط میشوند از قبیل « تعمیم مبارزه »، « تحول مبارزات اقتصادی به مبارزات سیاسی »، و یا بسیج نیاز به رادیکالیزه شدن، بدون مداخله در « امور عملی کارهای روزانه »، به خصوص در عدم تجهیز خود با ابزار لازم برای پیوند با طبقه، نگریسته میشود. فراتر از تعدای شعار، هر بیانیه سیاسی بشکل نامه مرده باقی می ماند. یک چنین موقعیت غیر واقعی، به عمد در حاشیه جاده خاکی مبارزه طبقاتی باقی مانده و نتیجه اجتناب ناپذیر این فرض ایده آلیستی ست که آگاهی انقلابی طبقاتی، خود جوش به هر حال، توسعه پیدا کرده، تاکتیک های خاص خود را انتخاب و استراتژی برنامه ریزی شده خود را پایه گذاری میکند. بنابراین برای حزب هیچ چیز دیگری به غیر از تبلیغ این تحولات، در حالی که در یک فاصله امن باقی مانده، وجود ندارد. هیچ گزینه دیگری و هیچ چیزی برای انجام دادن آن وجود ندارد.

در چنین چارچوبی نقش پیشروان سیاسی به شتاب دهنده های مبارزات، آنهم بیشتر در تعریف تا به عنوان یک نقطه مرجع واقعی، به عنوان ستاد فرماندهی طبقه به جای سنتز سیاسی آن، تنزل پیدا میکند. در نتیجه در مطالبات بعدی مبارزه، توان رشد نیافته و از نقطه نظر عملیاتی به منظور ایجاد یک رابطه دیالکتیکی بین خود جوشی مبارزه و اهداف سیاسی آن، از یافتن ابزار مناسب ناتوان می ماند. به عبارت دیگر این دو مفهوم از حزب، پیشروان را وادار میکند که در لبه مبارزه طبقاتی کار کنند،جائیکه بجای تاثیر گذاری بر روند سیاسی، براحتی میشود غرق شد.

در مورد دوم، حزب یک ساختار مومیایی پیدا میکند که تنها با تدوین عملکرد داخلی، خود را حفظ میکند. با عوض کردن متناوب این با عملکرد « بیرونی »، که بیشتر بر اساس نیازهای داخلی خود حزب انجام میگیرد تا دریافت خون زندگی سیاسی از مبارزه طبقاتی، تازه اگر موفق شود، به حیات خود ادامه میدهد. اگر این درست است که ما نمی توانیم از یک حزب انقلابی صحبت کنیم مگر آنکه، تجربه سیاسی زیادی از طریق تمرین روش تجزیه و تحلیل و پالایش آن، موفقیت در ایجاد خطوط تاکتیکی در امتداد چشم انداز استراتژیک خود، کسب کرده باشد، اینهم درست است که اگر همه اینها صرفا درحد پتانسیل باقی بمانند بدون اینکه خود را در « کردار »، ابراز کند و یا آنرا به وضعیت عینی مطلوب، موکول کند، آنوقت ما صرفا با یک سازمان کاملا تخیلی مواجه هستیم.

اولین ضربه ایکه بر همه سازمان های مدل حزبی « صبر کنیم و ببینیم چه میشود »، همانند واکنش زانو در معاینه، در واکنش به یک دوره طولانی ضد انقلابی در صحنه بین المللی، وارد میشود، در این حقیقت منعکس شد که آنها هر چه بیشتر عدم مداخله را بدلیل بی معنا بودن آن و یا حتی با توجه به نتیجه معکوس داشتن، تئوریزه کرده و در عمل پی آن رفتند، مفهوم حزب را بیشتر در مرز متافیزیکی قرار دادند.

هر چه حزب از مبارزه طبقاتی جدا و بیگانه شده باشد، ویژگی های عجیب و غریبش، از تحریف تصویر خود به عنوان دانای کل، بیشتر رنج می برد. بطریق پارادوکس، همانطورکه در نظریه اول ایده آلیستی، حزب به عنوان زائده و خارج از تکامل مبارزه طبقاتی، متره میشود، همانطور در دومی، حزب یک « محرک ساکن اولیه » قلمداد می‌شود که ویژگی اصلی آن عبارت است از؛ عصمت مطلق، سانترالیسم مکانیکی کشنده، و داشتن یک ایده اساسی و آن اینکه ناشی بودن اختلافات داخلی از تجسم سوسیالیسم را، انکار می کند.

در هر دو رویکرد ایده آلیستی، هم دست کم گرفتن و هم زیاده از حد ارزیابی کردن فرم حزب، چه قبل از انقلاب و چه در طی و چه بعد از آن، محصول یک روش نادرست در رویکرد ِ نیمه هضم شده از تجارب پایان انقلاب روسیه و از نقطه نظر سیاسی، محصول دهه های خشن ضد انقلاب ست. تلاش ناچیز پیشروانی که به نحوی بر خلاف جریان شنا کردند، در تلاش خود برای تجدید نظر و یا حفظ ساختارهای اساسی تئوری انقلابی، هم بخشا و یا در کل، زیر وزنه این ضد انقلاب، رنج برده اند.

مابقی آن از انزوا و از وجود مشکلات ایجاد روابط موثر و ماندگار با طبقه، ناشی میشود.

اغلب، انزوا اعم از اختیاری و یا تحمیل شده از شرایط عینی، هر دو افراط، یعنی انفعال و مخالف آن عملگرایی را برجسته میکند.

اگرچه ممکن است به نظر پوچ و متناقض بیاید، ایده آلیسم چهره های مختلف زیادی دارد و بشیوه های متفاوت خود را، نشان میدهد، اما روش کماکان یکسان می ماند. نگرش منفعلانه صبر کنیم و ببینیم چه میشود که به طور انحصاری، برای حل تمام مشکلات، روی شرایط بیرونی حساب میکند، متعادل خود را دراراده گرایی کور و افکار واهی و پوچی که همه چیز را بسرعت و بلافاصله میخواهد، پیدا میکند. هر دو نگرش در درون ماتریس ایده آلیستی جای می گیرند، اما در دو انتهای مخالف.

اگر حزب، سنتز دکترین و عمل است، نسخه عملگرا، تاکید را بر روی دومی قرار می دهد. در این نسخه، ایده آلیسم از مرزهای طبیعی فعالیت که مناسب با نیازهای شرایط موجود باشد، فراتر میرود که منجر به اراده گرایی، « در هر زمان و هر کجا » می شود. با انتزاع از شرایط عینی، این اراده گرایی، حزب را عامل راه انداختن خواسته های اقتصادی و سیاسی مد نظر قرار میدهد. به این ترتیب حزب را به عنوان « مخترع » مبارزات می بیند، به عنوان یک آگاهی ذهنی که قادر است چارچوب اجتماعی موجود را، بدون در نظر گرفتن، و یا حتی در برابر اساسی ترین قوانینی که این چارچوب را بوجود میاورد، تضعیف کند.

چنین رفتاری، در کنار فقدان عقل و درایت معمولی، اینکه چگونه دیالکتیک بین وضعیت اقتصادی و مبارزه طبقاتی، بین توده مردم و پیشروان را باید تفسیر کنیم، تحریف کرده و در نهایت درب را به سوی شیوه های فرصت طلبانه، وقتیکه انتظارات در مواجه با واقعیات مدام تضعیف میشوند، باز میکند و چه دوست داشته باشیم و چه نه، بسیار قوی تر از هر رویکرد ایده آلیستی به مبارزه طبقاتی ست. هر چه مقاومت بیرونی بیشتر، عملگرایی سرسخت، اصرار بیشتری بر کوبیدن سر خود به دیوار میکند. در تلاش محتوم برای احیای مبارزه، هرچه تلاشهای سازمانی بیشتر نا امیدانه میشود، پرچمداران این روش، دورنمای واگذاری امتیازات سیاسی بیشتر را، به منظور دستیابی به اهدافی که بخاطر قدرت منفی شرایط موجود، محکوم به شکست است، جلوی خود قرار میدهند.

چند بار، به ویژه در دوره های راکد مبارزه طبقاتی، ما شاهد عقب نشینی شتابزده به اصطلاح پیشگامان سیاسی، در هر دو مورد تاکتیک ها و تعیین اهداف استراتژیک « جدید »، به منظور راضی نگهداشتن فعالان خود برای ارتباط « کنکرت » با دنیای کار، بوده ایم. همانطوریکه فکر می کردند که می توانند در سر هر پیچ و خمی، راه حل های انقلابی پیدا کنند، حالا هر روز در حال کشف « اصلاحات انقلابی » جدیدند، چرا که نه، حوزه بورژوایی برای مداخله، از کج فهمی و ادعای « غیبت » طبقه کارگر، در توجیه برای تمام انواع فرصت طلبی ایدئولوژیک، سود فراوانی میبرد.

در این معنا، طعمه برای جلب و تطمیع، همیشه آماده است. اگر ماهیت مبارزه و آگاهی طبقه، کم بوده و یا تقریبا هیچ است، زمانی ست که فعالان اراده گرا، به جای اینکه طرح های ضد دیالکتیکی خود را رها کنند و از لحاظ سیاسی در سطح پایین آگاهی بجای تلاش برای بالا بردن آن کار کنند، که باید هم چنین کنند. به عنوان آخرین چاره، آنها گام به عقب برداشته، یکهو وارد مسیر دیگری میشوند، تلاش در انجام خشونت در واقعیت جهان خارج، با پرداخت هر هزینه ای.

فرصت طلبی، در نسخه اقتصادی اش، پایان افکار واهی و پوچ نسخه تروریستی ست. تاثیر آنها متقابل هم بوده، اما باز هم ریشه آنها یکی ست، آنطوریکه به تازگی در هر دو ایتالیا و اروپا شاهد بوده ایم [۳] تنها با تفاوت های جزئی در ظاهر و زمان وقوعش.

در نتیجه، نگرش ایده آلیستی، در هر سه نسخه ایکه در اینجا بدانها رجوع شد، فرق نمیکند بیرونی و یا اراده گرایانه، نقش پیشگامان سیاسی را محدود و یا تحریف میکند و یا آنها را به زائده مبارزه طبقاتی کاهش می دهد. یا بصورت عامل فرهنگی، بدان بصورت افسانه ای و هنوز هم خارج از نیازهای پرولتاریا، نگریسته میشود و یا با فعالیت اغراق آمیز، با تمام خطرات فرصت طلبی، در نسخه اراده گرایی اش، دارد به اصلاح طلب تبدیل میشود.

رویکرد مکانیستی به این مسئله حزب

هم در تجزیه و تحلیل و هم درپیامد مداخله جویانه، رویکرد مکانیستی همیشه قوانین دیالکتیک را به یک رابطه پیش پا افتاده بین علت و معلول کاهش می دهد. فیلتر بین وضعیت اقتصادی موجود و اراده ذهنی انسان را حذف میکند. با شکل گرفتن اولی، دومی در نهایت تسلیم میشود، اما در این میان، عوامل بی نهایت دیگری، در زمان و روش آن، وساطت میکنند. در غیر این صورت، رابطه کلاسیک بین ساختار و روبنا به نظر می رسد که یک رابطه مکانیکی بین علت و معلول، خیلی شبیه قوانین آزمایش های شیمیایی در آزمایشگاه بوده باشد، تا اینکه جبر دیالکتیکی.

در روش مکانیکی، اگر تعیین وضعیت تاریخی A وجود ندارد، پس وضعیت B نیز نمی تواند وجود داشته باشد، و یا با معکوس کردن شرایط این تفسیر مکانیکی از توسعه اجتماعی، نتیجه B تنها زمانی رخ می دهد که اگر A قبلا وجود داشته باشد.

از نقطه نظر روش شناختی، این رویکرد به اندیشه ارسطویی بیشتر مدیون است تا مکتب مارکسیستی. با این وجود چندین بار در تاریخ جنبش کارگری، این تفسیر مکانیکی پیشی و یا حتی جایگزین تفسیر دیالکتیکی، و مدعی شده که به درست ترین شکل جان کلام آنرا نمایندگی میکند.

در اصطلاح مارکسیستی واضح است که رویدادهای انقلابی، مبارزات طبقاتی، جنگ های داخلی و یا دیگر رویدادهای اجتماعی دربرگیرنده جنبش میلیون ها نفری، همینطوری از آسمان نمی افتند، نتیجه شرایط اقتصادی اند که نسبت به بزرگی دامنه و شدت آن، سرنوشت ساز میشوند.

یکی از ارکان تئوری انقلابی مارکسیستی، که در یک ضربه، زمینه جاه طلبی های سوسیالیسم تخیلی را به عنوان خواسته های غیر واقعی ناشی از فعالیت های مبهم، از بین برد، نشان می دهد که چگونه هر جنبش اجتماعی بزرگ، شرایط اقتصادی « پریوس » [۴] را هم به طور همزمان تغییر میدهد و هم تحت تأثیر آن قرار میگیرد، شرایط اقتصادی که مکانیزم متناقض آن، دیر یا زود، منافع آشتی ناپذیر آنرا به حرکت در آورده که اساس هر حل و فصل روبنائی یا تحولات را رقم میزند.

شاید همه بحران های اقتصادی، سبب جنگ داخلی یا جرقه مبارزه طبقاتی نبوده اند، اما مطمئنا، هیچ تحول اجتماعی، نبوده که سرچشمه آنرا نتوان در افزایش تناقضات ساختاری، پیدا کرد. بعلاوه، تجزیه و تحلیل دیالکتیکی، همواره اهمیت شرایط شروع، سطح اولیه سیاسی مبارزه طبقاتی، ظرفیت بورژوازی برای مدیریت، را همیشه در چارچوب قوانین جبر اقتصادی، در نظر گرفته، و پس از آن، در طول زمان، عمق و پیامدهای بحران های خودشان و پاسخ ذهنی کارگران را که با و یا بدون وجود پیشروان سیاسی، بیان شده، کم کرده است.

این دقیقا برعکس آن چیزی ست که در تجزیه و تحلیل هر دو، اراده گرایی و ایده آلیسم مکانیکی اتفاق می افتد. در درجه اول، ربط مبارزه طبقاتی و نقش پیشروان آن به شرایط عینی، انکار میشود، اما بعدا دلبخواهی در راستای انتظارات فعالین، بزرگ جلوه داده میشوند، انگار که پدیده هائی همچون آمادگی برای مبارزه، طرح مطالبات ضد سرمایه داری، آگاهی از اهداف و طرق رسیدن به آن، پیامدهای عمل ِ مستقل ارادی هستند که بالاتر و یا حتی خارج از « عوامل خام اقتصادی »، و نه بمثابه بازتاب آن، عمل میکنند.

برای اراده گرایان، وجود مبارزه طبقاتی یا حداقل ایجاد شرایط مساعد برای آن، کافی ست. در روابط تولید سرمایه داری، خواسته های اقتصادی و همچنین مطالبات سیاسی، همیشه همه جا وجود دارند و صرف نظر از سطح رشد تضادهای اقتصادی، در اصل همیشه به نقش حزب، بعنوان نمونه عملی آگاهی، شرط ذهنی، و زمانی که سیستم در بحران حاد نبوده و یا سطح مبارزه طبقاتی پائین بوده، حتی به عنوان مروج مبارزه نگریسته می شود. در واقع، هر چه شرایط عینی نامطلوب می شود، اراده گرایی مجبور به رادیکالیزه کردن خواسته های خود میشود تا جائیکه این خواسته ها، ربط خود را با واقعیت کاملا از دست میدهند. بنابراین، به ناچار بمثابه گرایش انقلابی گسسته از همه چیز ظاهر میشود که نمی داند چگونه ماحصل مبارزات اجتماعی را به یک برنامه سیاسی مشخص ترجمه کند.

در مورد دوم، همه چیز به تکامل شرایط عینی بستگی دارد. بحران خود زمینه مناسب را برای تولد و تشدید مبارزه طبقاتی فراهم می کند. ترکیب این دو پدیده، و تنها این، نشانه برای مداخله و یا حتی تولد حزب میباشد، در غیر این صورت غیر واقعی، خطرناک، حتی زیان آور است.

هرچند در سطوح مختلف، رویکرد مکانیکی در فاز ضد انقلابی، وجود هر گونه فضای سیاسی را برای کار پیشرو، انکار می کند، مگر اینکه پیشرو کار سیاسی نکند و بدون تلاش برای دخالت صرفا به حلقه شاهدان و مفسران رویدادهای اجتماعی در محدودیکه توسط مبارزه طبقاتی باز شده، تبدیل شود. تا زمانی که ریتم عزم جهان اقتصاد، در خود هیچ استرسی را نشان نمیدهد، هیچ کاری نمیتوان انجام دارد. شعار اینست « همه به خانه هایتان بروید وبرای زمان بهتری منتظر بمانید ».

واضح است که مفروضات نظری هر دو، « همه چیز یک باره » فوق اکتیویست ها و « هیچ کاری نیست که بتوان انجام داد » گرایش « صبر کنیم و ببینیم چه میشود »، نتیجه نظریه بیش از حد گسترده و یا خیلی محدود از تفسیر دیالکتیکی صحیح از نحوه عملکرد حزب در مسیر مبارزه طبقاتی ست. به همان اندازه نیز واضح است که این دو گرایش، دقیقا به این دلیل که از یک مبنای اصلی مشتق شده اند، شامل عناصری از حقیقت اند، اما نه آنطوریکه روی شرایط ذهنی و یا عینی، یکجانبه تأکید میشود.

رویکرد مکانیکی به مسئله حزب، ظهور و مداخله گری آن را، تنها به زمانی محدود میکند که بدنبال بحران اقتصادی، سطح عزم و اراده و آگاهی مبارزه طبقاتی، به سطح بالایی رسیده و در آن مسئله حمله نهایی و یا فتح قدرت، به طور موثر مطرح شده باشد. این به طور ضمنی، نقش پیشرو حزب را، به عنوان محصول سیاسی نیروی پیش رانش بخشی از طبقه کارگر، انکار می کند. یا شرایط عینی جرقه مبارزه طبقاتی را روشن کرده و دیر یا زود، حتی اهداف تاکتیکی - استراتژیک، آنرا تعیین میکند و آنرا به آستانه قدرت سوق میدهد ( این نشان می دهد که حزب یک محرک ثانویه و صرفا ابزار جانبی در مبارزه خود به خودی ست که رخ می دهد، و یا اگر ترجیح می دهید، اینکه بصورت مکانیکی تعیین می شود) و یا بحران و احیای مبارزه طبقاتی ناشی از آن، شرایط لازم برای یک راه حل انقلابی ست هرچند که کافی نباشد.

دقیقا این حضور سیاسی حزب است، که اجازه می دهد تا جنبش خود بخودی طبقه کارگر، اهداف سیاسی خود را بطور شیوا بیان کرده و یک جنبش شورشی را به انقلاب تغییر دهد. در غیر این صورت، همانطوریکه بارها اتفاق افتاده، مبارزه کارگران، با شروع در یک بخش تولیدی و عدم داشتن نظم مشخصی، بدون اینکه در موازنه قدرت در مقابل دشمن طبقاتی، حتی یک وجب جابجایی ایجاد کند، تنها می تواند روی سر خود خراب شود. شرط لازم این است که حزب باید در همزیستی با شرایط عینی و تکامل ناشی از مبارزه طبقاتی، رشد کند. در غیر این صورت، یک حزب ِ لحظه آخرین خواهد بود، که در لحظات آخر آماده بکار میشود، و یا حتی بدتر، تنها پس از اینکه شرایط مناسب اقتصادی و ذهنی سیاسی بیان آشکاری پیدا کردند، در صحنه ظاهر میشود. کمترین ریسک آن، خطر پیشی گرفتن حوادث، میباشد، که همیشه فرض را بر این میگذارد که رویکرد صبر کنیم ببینیم چه میشود، برای شناسائی خود به عنوان پیشرو، در وضعیت « مو ردی عمل کردن »، به اندازه کافی وقت لازم را فراهم خواهد آورد.

در تاریخ مبارزه طبقاتی، وجود بحران های عمیق و ویرانگر اقتصادی، کم نبوده و بالقوه انقلابی بودن پرولتاریا هم، هرگز متوقف نشده است؛ آنچه که اغلب نایاب بوده، دقیقا وجود خود حزب است که یا به دلیل شکست از نیروهای ضد انقلاب غایب بوده، یا از نقطه نظر سیاسی، به اندازه کافی بلوغ نیافته و یا به این دلیل که گفته شده بوده، تا زمان مناسب و مطلوب تری در آینده، صبر کند. و وقتی که زمان مطلوب سر رسیده، غافلگیر شده است. بدینسان، برای ایفای نقش پیشرو، فاقد آمادگی لازم برای ایجاد روابط ضروری با طبقه، که اجازه میداد رل سیاسی خود را، در فضای « بیست و چهار ساعت » بازی کند، بوده است.

همانطوریکه طبقه برای بیان اهداف سیاسی خود در یک مفهوم انقلابی، نیاز به حزب خود دارد، همانطور هم حزب، برای هستی خود و اقدامات عملی، به مضمون و درونمایه طبقه، نیازمند است. پرولتاریائی که به رویارویی دشمن طبقاتی، بدون رهبری سیاسی قدم بردارد، محکوم به شکست است. به طور مشابه، حزب ِ بی ارتباط به طبقه، و یا جدا از مضمون اجتماعی آن، ممکن است نگهبان خوبی برای تئوری انقلابی و کامل ترین ماشین سیاسی، باشد اما به ناچار، هیچ تأثیری در راه حل نهایی، نخواهد داشت. به منظوراجتناب از افتادن به وضعیت دوم، پیشروان طبقه، باید برای برقراری ارتباط با طبقه، حتی در شرایط نامطلوب، تلاش کنند. به عبارت ساده، می توان گفت که پرولتاریا و حزب، در شرایط مطلوب، از آنچه در دوران ضد انقلاب برای خود رقم زده اند، نصیب می برند.

در مقابل، در رابطه حزب و طبقه، رویکرد مکانیکی، همان برخورد با پدیده فیزیکی را که بر روی شانس استوار است، دنبال میکند. این امر نه تنها مانع از توسعه آهسته و دشوار زندگی سازمانی حزب در مراحل قبل از شروع انقلاب میشود، بلکه پرولتاریا را از سلاح غیر قابل تعویض سیاسی خود نیز، محروم میکند.

طرح: بحران - احیای مبارزه طبقاتی - تولد حزب، هم از نقطه نظر دیالکتیکی محدود است و هم اینکه بطرز خطرناکی در بهم گره زدن موضوعات بی پایانی که از مبارزه طبقاتی سرچشمه گرفته اند، ناتوان است. اگر این موضوعات از لحاظ نظری، به عنوان یک اصل انتزاعی، مورد برسی قرار نگیرند، آنوقت، صرفا زمانی کشف خواهند شد که وضعیت اجازه دهد، و انهم اغلب در محدوده زمانی مختصری که تشخیص آن چندان آسان نیست، زمانی که یکسری از روابط بین حزب و طبقه که پایه و اساس برآمد انقلابی ست، روشن میشوند.

نقش حزب در مبارزه طبقاتی

اول از همه انقلابیون، پیشروان، و به طور مشخص حزب طبقه کارگر، نمیتواند وقت و شرایط برای مداخله را انتخاب کند. هر دو اینها، با تکامل تضادهای اقتصادی و پیامدهای اجتماعی ان تعیین می شوند. بدیهی است که جامعه بورژوایی در تمام مظاهرش، نه تنها زمینه، بلکه شیوه رویارویی را تعیین و آنرا به طبقه کارگر و پیشروان آن تحمیل میکند. کافی ست که امروزه به حمله های ماهرانه بورژوازی بین المللی بر پرولتاریا، بر اساس تغییر ساختار تکنولوژیکی در همه عرصه های مهم تولیدی توجه کنیم. مبارزه با بیکار سازی و اخراج، کاهش هزینه های نیروی کار به روش های مختلف، استثمار شدید کسانی که کار میکند: حتی مبارزه برای کاهش ساعات کار، در چارچوب تعیین شده از طرف بورژوازی، شروع شد. بحران اقتصادی، « کوچک شدن » بازار، و جنگ تجاری و مالی، مشخصه این دوره است. درست همانطوری که در دوره قبل توسعه بازار « گسترده تر » سازگاری با تقاضا و قیمت، در چارچوب « خرده و ریزهای » روند انباشت سرمایه داری، ممکن بود.

تنها احیای آگاهی طبقاتی، با کمک و حضور فعال حزب طبقاتی، این اجازه را بما می دهد که تحمیل شرایط بورژوازی را، در درجه اول سد کرده و بعدا بر آن غلبه کنیم.

اما رد ِ یک میدان نبرد خاص به دلیل مخاطره آمیز و دشوار بودن کار سیاسی در آن، به دلیل آن که توسط سرمایه بهتر اداره می شود، به معنای ایجاد فرضیه ایست که در شرایط نظری مطلوب تر، هدر دادن شانس شرکت در تحول واقعی را بدنبال خواهد داشت.

در وهله دوم، حزب صرفا یک عامل تئوری و اراده نیست، بلکه ابزار سیاسی مبارزه طبقاتی ست. اگر چه مفهوم ضمنی سومی در این دو مورد نهفته است، این همیشه، در دفورمه ایده آلیستی و مکانیکی آن، غایب است.

هنگامی که حزب سیاسی به عنوان یک سلاح مبارزه طبقاتی تعریف میشود، منظور ما ضرورت و گرایشی ست در سراسر قوس تاریخی، با تداوم روابط تولید سرمایه داری، و نه فقط مربوط به یکی از جنبه های خاص و یا لحظه ای از مبارزه طبقاتی. مبارزه طبقاتی بیانگر مفهومی ست که منبع ماتریال خود را از شرایط متضاد و آشتی ناپذیر میان بورژوازی و پرولتاریا، بر اساس رابطه به همان اندازه آشتی ناپذیر و آنتاگونیستی بین سرمایه و کار، و صرفا نه از یک جنبه و یا لحظه خاص، تامین میکند. منتج از این، بسته به درجه تکامل تضادهای اقتصادی، وجود بحران، ظرفیت مدیریت بورژوازی، آگاهی طبقه کارگر و روح رزمندگی، سطح مبارزه طبقاتی، به وضوح می‌تواند تغییر کند، اما مبارزه طبقاتی هرگز متوقف نمیشود، بنابراین نقطه مرجع سیاسی آن نیز نباید مردود شود.

حتی اگر بورژوازی در برابر پرولتاریا، قادر میبود که با اسرار سازی نقش سوسیال دموکراسی و سرکوب سیاسی عریان، با ایجاد قوانین اضطراری برای محدود کردن یا از بین بردن به اصطلاح حقوق مدنی و دموکراتیک، و با جدا کردن سر صریح ترین نماینده پرولتاریا از بدنه آن، دست بالا را داشته باشد، این به معنای محو مبارزه طبقاتی و یا بیان آنچنان سطح بسیار پایین آن نیست که نیازمند شروع نوعی از مخالفت، البته مخفیانه، نباشد. در این برهه از زمان، همه اینها به این معناست که بورژوازی با یک حمله موفق، پرولتاریا را به یک عقب نشینی موقتی وادار کرده است.

بنابراین اقلیت های کوچکی که در نهایت قادر به فرار از سرکوب شدید میشوند، به این بهانه که مبارزه طبقاتی « وجود ندارد » و در نتیجه « کاری برای انجام دادن نیست »، حق تئوریزه و عملی کردن حذف خود را ندارند. در واقع، می توان گفت که اعاده مبارزه طبقاتی در آینده، مشروط به این خواهد بود که اقلیت کوچک در دوره آشکارا ضد انقلابی به انجام چه کار سیاسی نائل شده باشند.

وظیفه بورژوازی، هم از نظر اقتصادی و هم سیاسی، فشار به طبقه کارگر، با قطع کردن سر متفکر آن، جدا کردن آن از حزب خود، و مخالفت با هر مطالبه سیاسی و اقتصادی آن میباشد. انقلابیون، علیرغم کم و زیاد بودن تعدادشان، کم و زیاد بودن ِ تاثیرشان در هر دوره از مبارزه طبقاتی، در جهت از میان بدر کردن شان، نباید به بورژوازی کمک کنند. با از میان بدر شدن سیاسی شان، کار سرکوب را که دولت تنها قادر به انجام بخشی از آن بود، تکمیل میکنند. دلسرد شدن از وظیفه بازسازی حتی آرام، نفوذ در آن فضاهای کوچکی که حتی در کشورهای سرکوبگر پیدا میشود، ( اما قطعا کافی نیست، ما این را به همه گروهای سیاسی خوش باور می گوئیم ) برای از سر گرفتن سریعتر مبارزه طبقاتی هنگام آمادگی بیشتر شرایط، شرط ضروری ست.

حتی با وجود، حداقل ِ امکانات برای سازماندهی و کار سیاسی، لازم است که پیشروان بر علیه جریان ایستاده، نه تنها مواضع سرخ را احیا کنند، نه تنها « اصول مقدس » را از انحطاط حفظ کنند، بلکه تلاش کنند که با توجه به مبارزه طبقاتی، که هرگز متوقف نمیشود حتی اگر هم تنها در سطوح پایین و یا بسیار کم بوده باشد، به یک نقطه مرجع سیاسی، برای هر مدتی و با هر توانی، تبدیل شوند.

حزب، دقیقا به این دلیل که متفاوت از طبقه، اما بخش پیشرفته ترین و آگاهانه آن است، و اینکه دیدگاه سیاسی خود را در هر مرحله از رویارویی با دشمن طبقاتی، بیان میکند، نباید با تنبیه خود-حذفی، به ایفای نقش خود،پایان دهد.

احزاب و پیشروان نیز می توانند ناپدید شوند، همانطوریکه نیمه دوم سالهای ۱۹۲۰ میلادی، دوره ای که رویزیونیسم و ضدانقلاب، زمینه انقلابی را نابود کرده بودند، به وضوح نشان داد. تسلیم شدن، در مبارزه طبقاتی در برابر نیروهای ضد انقلاب، با تمام عواقب منفی که به دنبال دارد، یک چیز است، اما خم شدن در برابر وضعیتی، آنهم با عرضه مفهوم عدم نیاز به یک نقطه مرجع سیاسی برای طبقه شکست خورده، به عنوان امر غیر ضروری و یا حتی مضر، کاملا چیز دیگریست.

چنین رویکردی، به تجدید نظر و اصلاح شعار: « کارگران همه کشورها متحد شوید »، منجر میشود، یعنی تنها زمانیکه حملات انقلابی، در دستور کار روز بوده باشد، در حالی که در شرایط روز های عادی شعار « هر کس برای خود، و خدا برای همه » مورد نظر خواهد بود.

به این سوال که در هنگام انفجار تناقضات سرمایه داری، طبقه کارگری که به خیابان ها ریخته و دنبال راه حل برای مشکلات فزاینده خود و همچنین رهبری سیاسی، که هنوز ظاهر نشده، روی چه کسی و یا روی چه چیزی، می تواند حساب باز کند، پاسخ کیلوئی این است : خود بحران! که تکرار مکانیکی این معادله است: بحران - احیای مبارزه طبقاتی - تولد حزب، بعنوان پدیده خود به خودی و طبیعی در رابطه روبنا – زیربنا ارائه میشود.

در جمع بندی اولیه، رویکرد ضد دیالکتیکی، در هر دو نسخه ایده آلیستی و مکانیکی، جز اینکه از حد بالا و پایین نسبت صحیح حزب - طبقه، در ادامه روابط تولید سرمایه داری، فراتر رود، هیچ کاری نمیکند.

با تمام انواع فعالیت های غیر واقعی، یا در شرایط عینی دستکاری میکند، و یا با نگرش مسیح وار انتظار، تسلیم آن میشود. نتیجه عملی هر دو، عدم امکان ایجاد و یا حفظ روابط ارگانیک با طبقه است.

رویکرد دیالکتیکی وجود عناصر تئوری، متد، اراده، را در حزب میبیند و در تکامل مبارزه طبقاتی، مستقل از سطوح تاریخی و یا متنی خود، حزب را همچنین آفریننده سیاسی میداند و سعی نمیکند که از واقعیت چشم پوشی کند، اما تاکتیکی تسلیم آن میشود. خود را آنطور پایین نمی آورد که بگوید: « هیچ کاری نیست که باید انجام شود » در عوض به توسعه یک خط عملی متناسب با نیازهای موقعیت خاص، اقدام میکند. این انتخاب حد وسط دو دیدگاه افراطی، برای راضی نگهداشتن همه نیست، بلکه غلبه دیالکتیکی بر هر دو آنهاست.

اف دی

[۱] به نقل از مارکس از ایدئولوژی آلمانی

[۲] در ایتالیایی کلمه ایکه به عنوان « صبر کنیم و ببینیم چه میشود » ترجمه شده attendisti (به معنای واقعی کلمه « نشیننده» است. این، مواضع ورچسی، بوردیگا و بسیاری از گروه های بود که بوردیگا را بعنوان نقطه شروع انتخاب کردند. « حداکثری » در اینجا به این واقعیت اشاره دارد که آنها فقط سرود بدیهی نیاز به یک انقلاب کمونیستی و دعوت از طبقه به ملحق شدن به آنها را تکرار میکنند.

[۳] این سند در سال ۱۹۸۴ نوشته شده، زمانی که بریگادهای سرخ و بادر ماینهوف-هنوز فعال بودند. اگر چه آنها سازمان پرولتری نیستد، اما این سازمان تروریستی نخبه گرا، ادعا میکند که از طرف طبقه کارگر، به جای کار پر حوصله ساخت حزب طبقاتی، صحبت میکند، چیزی که چندین بار در تاریخ پرولتری ظاهر شده است.

[۴] در لاتین به معنی« اول » (در این مورد « محرک اولیه »)

پنجشنبه، ۱۳ اکتبر ۲۰۱۶